برنامه شروع خوب با حضور خانم شانی دژاکام با موضوع نقش خانواده در مساله پیشگیری از اعتیاد(قسمت دوم) .
ادامه برنامه شروع خوب با حضور خانم شانی دژاکام و آقای دکتر رضا دانشمند، با موضوع پیشگیری از اعتیاد در خانواده
مجری برنامه، آقای امیر معافی بحث را با این مقدمه شروع کردند که:
هستند خانوادههایی که با مسئله اعتیاد هیچ درگیری ندارند و در مقابل وجود دارند خانوادههایی که به واسطه اعتیاد یکی از عزیزانشان، با مسئله اعتیاد دست به گریبان هستند. امیدواریم این برنامه بتواند راهکار مناسبی برای حل مسئله اعتیاد به این خانوادهها بدهد.
- آقای دکتر دانشمند، یکی از نیازهای امروز جامعه ما پیشگیری ثانویه است. در رابطه با روشهای درمان در این حوضه لطفاً توضیح دهید.
تمام سیستمی که در حوضه درمان اعتیاد کار میکنند باید تعصب را در مورد روش درمانی خود کنار بگذارند. اینطور نباشد که یک فرمولی برای درمان ارائه بدهند و اعتقاد داشته باشند که آن فرمول تنها فرمول پذیرفتهشده در مسئله درمان اعتیاد است و فقط با این فرمول اعتیاد درمان میشود. اعتیاد یک بیماری ویروسی نیست که با یک داروی خاص درمان شود بلکه یک بیماری پیچیده با ابعاد مختلف است. هر مسیر علمی و درستی که منجر به بهبود تعدادی از بیماران اعتیاد شود، یک روش درست است و باید پذیرفته شود. در تعریف درمان اعتیاد، یک کلمه قابلقبول است و آن مسیر علمی است. مسیر علمی یعنی مسیری که مستندات قابلقبول و قابلاتکایی داشته باشد مثلاً یک نفر ادعا میکند که چند نفر را به درمان رسانده، باید پشت ادعای خود آمار و مستنداتی داشته باشد تا ادعای او پذیرفته شود. مسیری که ارائه میشود؛
1- باید منجر به بهبودی شود
2- باید علمی باشد
3- باید در نظر داشته باشد که بیماری اعتیاد، جنبههای زیستی و روانی و اجتماعی دارد.
بنابراین یک مسیر درمانی یکنواخت ندارد که طبق آن فقط جنبههای زیستی در نظر گرفته شود، یک دارو تجویز کنیم و درمان قطعاً با آن دارو صورت بگیرد، یا اینکه فقط جنبههای روانی در نظر گرفته شود، یک روانشناس یا گروه خود یار ادعا کند که تنها روش درمانی او درست است، نیازی به دارو نیست و فقط با جلسات مشاوره درمان صورت میگیرد.
اگر یکی از این دو جزء زیستی و یا روانی را نادیده بگیریم، روش درستی نخواهیم داشت.
- آقای دکتر، چه نوع درمانهایی در سطح کشور داریم؟
چهارچوب کلی در درمان اعتیاد در ایران بر این اصل استوار است که یکسری داروهایی وجود دارند که میتوانند جنبه زیستی اعتیاد را پوشش دهند، داروهایی که از مشتقات تریاک هستند، مثل متادون، بوپرو، شربت تریاک و... که همگی از خانواده مواد مخدر و مشتقات تریاک هستند.
- این داروها باید به تنهایی مصرف شوند یا روش خاص درمانی دارند؟
داروها باید طبق اصول استفاده شوند و نباید جنبه روانی و اجتماعی را نادیده بگیریم. درمان یک روش و ساختار نظام یافته است، مصرف دارو باید یک چارچوب خاص و درست داشته باشد. در روشی که در اکثر مراکز استفاده میشود، مصرف از یک نقطه شروع میشود، با توجه به نیاز بدن فرد تا نقطهای بالا می برد و بعد کم کم این میزان کاهش پیدا میکند تا به صفر میرسد. این چارچوب باید در تمام داروهایی که تجویز میشود رعایت شود.
- این چارچوب در شربت تریاک رعایت میشود؟
نمیتوانیم بگوییم شربت تریاک این کار را میکند و داروهای دیگر مثل متادون این کار را نمیکنند. دستورالعملی که نوشتهشده برای همه داروها نوشتهشده، شربت تریاک و متادون هم جزء آنها هستند. حال چرا شربت تریاک موفق تر بوده و متادون نبوده نیاز به بحث و بررسی دارد. نمیتوانیم بگوییم شربت تریاک این کار را به تنهایی انجام میدهد، سیستمی که این کار را میکند با نظم و نظارتی خاص این کار را انجام میدهد که این نظم و نظارت در روشهای دیگر وجود ندارد. اگر سیستم نظارتی وجود نداشته باشد یا درمانگر این کار را به درستی انجام ندهد، استفاده خودسرانه و غیر اصولی در شربت تریاک هم رخ خواهد داد. گره ای که در درمان با متادون وجود دارد، خود متادون نیست، متادون داروی بسیار خوبی است و نقش بسیار مهمی در پیشگیری داشته است. نبود سیستم نظارتی در بخش متادون درمانی باعث شده که دستورالعمل استفاده از متادون رعایت نشود و استفاده خودسرانه در متادون زیاد باشد.
- آیا میشود کاری که در بخش شربت تریاک صورت گرفته در بخش متادون هم اجرا شود؟
اگر نظارت ها در درمان با متادون بیشتر شود درصد موفقیت بالاتر خواهد بود. موفقیتی که شربت تریاک دارد به خاطر خدمات و حمایتهای روانی و اجتماعی محکم، فشرده، اصولی و دقیقی است که انجام میشود. در مورد متادون ارائه خدمات روانشناسی در حد کافی وجود ندارد. من به عنوان یک درمانگر میگویم که در این بخش از لحاظ زمانی و تعداد مراجعین، حمایتهای روانشناسی و خدمات کافی نمیتوانیم داشته باشیم. خوشبختانه سیستم های خودیاری به وجود آمدهاند که سیستم درمانی را پذیرفتهاند، دارو را پذیرفتهاند و خدمات اجتماعی بسیار خوبی ارائه میدهند. زمانی که این دو باهم تلفیق شود اتفاقات خوبی خواهد افتاد.
- خانم دژاکام، اگر خانم جوانی که به تازگی ازدواجکرده، پیش شما بیاید و بگوید که در جیب همسرش مواد مخدر پیداکرده شما چه راهحلی به او پیشنهاد میدهید؟
اول اینکه میگویم به چه اجازهای جیب همسرت را گشتهای.
از او میپرسم که: همسرت قبول دارد که اعتیاد دارد؟ طبیعتاً میگوید: نه.
بعد از او میپرسم که: دوست داری شوهرت درمان شود؟ میگوید: بله برای درمان او باید چه کارکنم؟
به او جواب می دهم که: باید هر دانش و جایگاه و منصبی که داری پشت در بگذاری، یک جفت کفش آهنی بپوشی و شروع کنی به اینکه اول خودت آموزش بگیری.
- شاید هر کسی امکان دریافت این آموزشها را نداشته باشد. در نقطهای از ایران زندگی کند که هیچ امکانی جز تلویزیون نداشته باشد.
گروههای فعال اختیارات محدودی دارند. بخشهای مربوط به رسانهها، دولت و سیاستهای کلان باید یکسری امکانات را در اختیار این گروهها بگذارد و ما در شرایطی زندگی میکنیم که هر کس برای 1 ساعت کاری که برای کسی انجام میدهد پول دریافت میکند. حالا که گروهی وجود دارد که با عشق از زندگی خود میزنند و در این زمینه فعالیت میکنند باید حمایت شوند. حمایت وجود دارد اما کم است، رسانهها اطلاعرسانی میکنند اما کم است. کسی که دردورترین نقطهایران زندگی میکند باید اطلاعات دریافت کند و تنها امکانات او فقط یک تلویزیون است.
از طریق اینترنت هم فعالیتهایی داریم و حتی به خارج از کشور هم سرویس هایی میدهیم اما برای داخل ایران خیلی قابل تجویز نیست چون اینترنت خیلی فراگیر نشده. اطلاعرسانی باید از سطح خیلی پایین شروع شود، چون بخشی از جامعه درگیر مواد افراد میان سال هستند و بخشی نوجوانان و جوانان که از مدرسه شروع به مصرف کردهاند. وقتی گروههایی وجود دارند که کارشان را درست انجام میدهند باید شرایط برای آنها فراهم شود تا با آموزش و پرورش همکاری داشته باشند و جای این گلگی از آموزش و پرورش هست که این امکان را فراهم نمیکند. در حال حاضر حدود 300 راهنمای آموزشدیده وجود دارند که حاضر هستند به صورت رایگان در مدارس آموزش بدهند.
- آقای دکتر، چه طور میشود به کسی که دردورترین و محرومترین نقطه کشور زندگی میکند کمک کرد؟
نمیتوان آنها را نادیده گرفت اما سطوح کمکرسانی را باید به قسمتهای پر خطر تر تقسیم کنیم نسبت به جاهای کم خطر تر. رسانه نقش بسیار مهمی دارد، چرا که وقتی صحبت از پیشگیری و آموزش مهارت ها و آشنایی با مواد مخدر میکنیم، صحبت از یک بسته مناسب برای همه نیست. ما باید در هر مکانی که آموزشی میدهیم و صحبتی میکنیم، آموزشمان متناسب باهمان مکان باشد. آموزشی که به یک کودک دبستانی میدهیم نمیتواند همان آموزشی باشد که به یک مرد میان سال میدهیم.
- چه کسی مسئول است؟
یک شاخه از فعالیتهای دفتر مبارزه با اعتیاد در وزارت بهداشت در حوضه پیشگیری است. بستههای آموزشی در حال توزیع است که متناسب باهر قشر است مثلاً برای سربازان بستههای خاص خودشان و برای دانش آموزان بستههای خاص خودشان. گروههای مردم نهاد با توجه به هزینههایی که دارند و تا مین مالی خود یار، برد کمتری دارند. بالغ بر 3000 مرکز درمان اعتیاد در تمام کشور گسترده است که به طور خصوصی فعالیت میکنند. موفقیت کلینیک ها خصوصی بیشتر از کلینیک ها دولتی بوده اما به خاطر دستورالعملی که برای آنها تعریفشده محدودیتهایی دارند، اگر یک کلینیک بخواهد مثلاً در مدارس کلاس آموزشی برگزار کند، اجازه ندارد و نمیتواند، به عبارتی بخش خصوصی نمیتواند وارد حوضه پیشگیری شود.
- خانم دژاکام، مطلبی هست که بخواهید عنوان کنید؟
رسانه بخشی است که در آن برنامههای مستند و سریال هایی ساخته میشود که طرفداران زیادی در بین اقشار مختلف مردم دارد. هنر و تصویر ابزار قدرتمندی است که این قابلیت را دارد که سختترین و پیچیدهترین مفاهیم را در ذهن یک انسان نقش کند که متأسفانه هنوز اثری خلق نشده که بتواند مفاهیم صحیح را در حوضه درمان و پیشگیری اشاعه بدهد. ما مسئله تئاتر درمانی را داریم که در بخش درمان اعتیاد از ان استفادهنشده. کسانی که در رشتههای هنری صاحبنظر هستند و امکاناتی دارند از استعدادهایی که وجود دارد استفاده کنند در جهت ایجاد و خلق یک اثر هنری، یک فیلم، یک سریال که به درد جامعه و مردم ما بخورد.
- آقای دکتر، حرف آخر؟
بحث در این حوضه تمامنشدنی است. امیدوارم روزی به نقطهای برسیم که مخاطبین احساس نیاز کمتری بکنند.
اگر از آموزگار آموختی که آموختی
اگر نه طرف حساب، روزگار است
روزگار معلم سختگیری است، امیدوارم شما این تجربه را از آموزگار و کسانی که آموزش میدهند بگیرید و هیچوقت درگیر اعتیاد نشوید.
با سپاس فراوان
تهیهشده در تاریخ 92/11/28
منبع: وبلاگ نمایندگی قزوین
این سـایت به هدف ارایه تجربیات درمان تدریجی اعتیـاد، ارایه مقـالات علمـی و سایر مطالب مختلف شکل گرفته است این سایت به شخص خـاصی تعلق ندارد و شما هم می توانید در بخش زیر با پذیرفتن قـوانین سـایت عضوی از نویسندگـان ما باشیـد و اخبار و مقالات خود را ارسال و با نام خود در سایت قرار دهید . . .